Het probleem: De availability heuristic (beschikbaarheidsbias) is een oordeelsheuristiek waarbij we de frequentie of waarschijnlijkheid van een gebeurtenis inschatten op basis van het gemak waarmee voorbeelden in ons opkomen. Omdat levendige, recente of veel gerapporteerde gebeurtenissen gemakkelijker in ons opkomen, overschatten we hun waarschijnlijkheid. Bij planning kan dit betekenen dat je succesvolle resultaten te gemakkelijk herinnert (bijvoorbeeld: ‘dat ene project dat ik in drie dagen afrondde’) en op basis daarvan een overoptimistische planning maakt.
De Hack (Fluency Bevragen): Omdat System 1 subjectieve gevoelens van gemak (fluency) als waarheid interpreteert, moet je System 2 activeren om dit gevoel van gemak kritisch te bevragen.
Actiestappen:
1. Controleer je ‘Ease of Retrieval’: Als een voorspelling (bijv. “Dit gaat makkelijk en snel”) met groot cognitief gemak in je opkomt, wees dan extra waakzaam. Dit gevoel van gemak leidt tot illusies van waarheid, prettige gevoelens en verminderde waakzaamheid.
2. Dwing jezelf Moeite te Doen: Als je een inschatting maakt, vraag je jezelf af hoeveel voorbeelden van succes je kunt bedenken (bijvoorbeeld: “Noem 12 momenten waarop je assertief was” vs. “Noem 6 momenten”). Als het moeilijk is om de grotere lijst te genereren, dan zal je subjectieve oordeel (bijvoorbeeld over je assertiviteit, of de waarschijnlijkheid van succes) dalen. Door jezelf te dwingen een langere lijst met successen op te stellen, maak je de ‘beschikbaarheid’ moeilijker, waardoor je intuïtieve inschatting van succes gematigd wordt.
3. Negeer Media-Hypes: Grote, dramatische gebeurtenissen (zoals vliegtuigongelukken) worden overgerapporteerd in de media en hebben een levendig, emotioneel beeld, waardoor we hun kans overschatten (probability neglect). Wanneer je een risico in je planning inschat, negeer dan de emotionele lading die voortkomt uit verhalen, en gebruik in plaats daarvan de kille statistieken (de base rates).