Exaptatie (exaptation) is het proces waarbij een eigenschap of idee dat oorspronkelijk voor één specifiek doel is ontwikkeld, wordt hergebruikt in een totaal andere context.
Actiegericht advies: Kijk naar objecten, technologieën of concepten in je omgeving, vooral de oude of verwaarloosde, en vraag je af: “Waarvoor zou dit nog meer nuttig kunnen zijn?”.
Een bekend biologisch voorbeeld is de veer, die oorspronkelijk evolueerde voor temperatuurregulatie, maar later werd gebruikt voor vliegen (aerodynamica). Culturele innovatie werkt op dezelfde manier. Johannes Gutenberg ontwikkelde de drukpers door de 1000 jaar oude technologie van de wijnpers te combineren met zijn kennis van metaalbewerking. Hij hergebruikte de pers voor een totaal nieuw doel.
De geschiedenis van het World Wide Web is een verhaal van voortdurende exaptatie. Tim Berners-Lee ontwierp het als een netwerk voor academici om onderzoek te delen, maar het werd al snel hergebruikt voor winkelen, sociale netwerken en entertainment.
Exaptatie gedijt op “zwakke banden” in sociale netwerken. Dit zijn verbindingen met mensen buiten je directe, hechte kring (je eigen afdeling of vakgebied). Deze zwakke banden zijn cruciaal omdat zij informatie en concepten introduceren die anders in je eigen ‘eiland’ van expertise gevangen zouden blijven. Door bewust contact te leggen met mensen in ongerelateerde disciplines, vergroot je de kans dat je een oud idee of een hulpmiddel vindt dat je kunt hergebruiken voor jouw innovatie.